Thứ bảy, 3/8/2013 | 00:14 GMT+7
Chia sẻ bài viết lên facebook Chia sẻ bài viết lên twitter Chia sẻ bài viết lên google+ | Print
Thứ bảy, 3/8/2013 | 00:14 GMT+7

'Mê cung' sở hữu chéo ngân hàng ở Việt Nam

Phần lớn các tập đoàn kinh tế và doanh nghiệp Nhà nước lớn đều đầu tư vào ngân hàng cổ phần. Nhiều nhà băng thực chất nằm trong tay cùng một ông chủ và bản thân tổ chức này cũng bỏ vốn vào các công ty chứng khoán, quản lý quỹ.

Giảm sở hữu chéo trong đầu tư, đặc biệt trong lĩnh vực ngân hàng vốn là bài toán đau đầu của các nhà hoạch định chính sách. Sở hữu chéo có thể hiểu đơn giản là hiện tượng doanh nghiệp này nắm giữ cổ phần tại doanh nghiệp khác. Không riêng Việt Nam, pháp luật giữa các nước trên thế giới tuy không cấm loại hình này nhưng luôn tìm cách hạn chế và giám sát bởi rủi ro từ nó rất lớn.

Tuy thị trường tài chính mới chỉ phát triển trong giai đoạn đầu, nhưng quan hệ sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng tại Việt Nam cũng đã trở nên hết sức chằng chịt, phức tạp. Không chỉ có việc ngân hàng A đầu tư vào ngân hàng B hay C mà chuyện vài ba ngân hàng có thể cùng một chủ sở hữu không phải hiếm.

Nghiên cứu về hiện trạng sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng Việt Nam của hai tác giả Nguyễn Xuân Thành và Đỗ Thiên Anh Tuấn (Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright - FETP) vừa được công bố tại buổi hội thảo do Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia tổ chức mới đây. Hai tác giả đã phân loại sở hữu chéo theo 6 hình thức và cũng chỉ ra những mô hình cụ thể để chứng minh sự rối rắm của thực trạng sở hữu chéo tại Việt Nam. 

Theo nhóm tác giả của Fulbright, một trong những hình thức sở hữu chéo phổ biến tại Việt Nam là việc ngân hàng thương mại nhà nước nắm cổ phần tại các nhà băng cổ phần hoặc liên doanh.

NHTMNN-500x351-1375436794_500x0.jpg
Click vào ảnh để phóng to. Nguồn: Fulbright.

Nhìn chung, một trong những động cơ của các ngân hàng khi góp vốn chéo là để đạt lợi nhuận từ đầu tư rủi ro mà không phải tuân thủ các quy định đối với bản thân họ. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, điều này không thực sự đúng trong trường hợp của các nhà băng quốc doanh tại Việt Nam. "Các Ngân hàng thương mại Nhà nước không cần có cơ cấu sở hữu chéo để làm vậy, chủ yếu họ sở hữu chéo do yếu tố lịch sử khi được yêu cầu tiếp quản để hỗ trợ các ngân hàng mới", ông Nguyễn Xuân Thành nhận định.

Hình thức sở hữu chéo thứ 2 là việc doanh nghiệp Nhà nước góp vốn vào các ngân hàng cổ phần.

DNNN1100-500x379-1375435414_500x0.jpg
Click vào ảnh để phóng to. Nguồn: Fulbright.

Các tác giả của Fulbright cho biết, hầu hết các doanh nghiệp Nhà nước lớn, những tập đoàn kinh tế đều có cổ phần tại các ngân hàng thương mại nhưng lại không nắm quyền chi phối, kiểm soát. "Quyền kiểm soát rơi vào một số cổ đông, nhóm nhà đầu tư khác", ông Thành nhận xét và cho rằng các ông chủ nhà băng đang được hưởng lợi từ vốn Nhà nước trong những trường hợp này.

Hình thức sở hữu chéo thứ 3 là việc hình thức ngân hàng cổ phần sở hữu vốn của nhau.

ACB1100-500x380-1375435414_500x0.jpg
Click vào ảnh để phóng to. Nguồn: Fulbright.

Theo ông Nguyễn Xuân Thành, các ngân hàng có thể nắm cổ phần của nhau thông qua những công ty chứng khoán hoặc quỹ đầu tư hoặc công ty đầu tư tài chính. "Một thực tế là công ty đầu tư tài chính tại Việt Nam lại là một doanh nghiệp bình thường, không bị điều tiết bởi quy định đặc biệt nào, không phải công bố thông tin trong khi họ hoạt động không khác gì một quỹ đầu tư hay công ty chứng khoán", ông Thành nên nguyên nhân khiến sở hữu chéo gia tăng.

Ví dụ mới đây nhất của hình thức này là cách tạo tiền của ông Nguyễn Đức Kiên (bầu Kiên) để sở hữu cổ phần tại nhiều ngân hàng vừa được cơ quan điều tra phanh phui. Theo đó, bầu Kiên thành lập các công ty đầu tư tài chính và sử dụng những pháp nhân này để vay tiền ngân hàng. Với phần lớn số tiền này, ông và người thân trong gia đình gom thêm cổ phần tại một ngân hàng thứ hai rồi dùng chính số cổ phần trên thế chấp cho khoản vay tại ngân hàng đầu tiên. Cuối cùng, tiền chạy lòng vòng và giá trị thực ít hơn rất nhiều con số vốn "ảo" do mối quan hệ sở hữu phức tạp.

Hình thức sở hữu chéo tiếp theo là việc một hoặc nhiều nhà đầu tư lớn nắm ngân hàng, công ty chứng khoán.

CTCK1100-500x413-1375435415_500x0.jpg
Click vào ảnh để phóng to. Nguồn: Fulbright.

Hình thức sở hữu chéo thứ 6 theo các chuyên gia Fulbright là việc nhà đầu tư lớn giữ cổ phần ở cả doanh nghiệp phi tài chính lẫn ngân hàng. Nguyên nhân dẫn đến việc này được nhóm tác giả lý giải là do sự đặc thù ở Việt Nam. Theo quy định hiện nay, chỉ những người có quan hệ huyết thống và quan hệ về mặt sở hữu ở các công ty có liên quan mới phải công bố thông tin. Tuy nhiên, hiện vẫn còn quan hệ lao động giữa người chủ thực sự và những người làm thuê - Tổng giám đốc, chủ tịch hội đồng quản trị - chưa được kiểm soát. Vì thành viên HĐQT, chủ tịch phải công bố thông tin nên nhóm đầu tư có thể thuê luôn các vị trí này. Do đó, chuyên gia Nguyễn Xuân Thành đề nghị nên định nghĩa lại khái niệm người có liên quan và chế tài công bố thông tin để giảm sở hữu chéo.

Thanh Thanh Lan 

 
 
 
 

VND USD Vàng Kỳ hạn 12 tháng (%)

SeABank 8,00
DongA Bank 0
NamA Bank 7,90
Maritime Bank 7,40
SHB 8,70
TPBank 9,00
SCB Bank 7,50
Xem chi tiết
12 triệu có thể kinh doanh quán ăn vặt vỉa hè?
Tôi dự định mở quán ăn vặt lề đường với tiền thuê mặt bằng 2,5 triệu đồng mỗi tháng. Với số vốn 12 triệu đồng liệu tôi có đủ xoay sở? (Phạm Thơm, TP HCM).
Kiếm tiền tỷ mỗi năm từ cá bống bớp
Bắt tay ươm giống cá bớp cách đây 6 năm với quy mô gia đình, đến nay, ông Minh đã làm chủ trang trại hơn 3ha, với doanh thu khoảng 3,5 tỷ đồng mỗi năm. 
Độc giả may mắn nhận quà từ My Ebank
Trở thành người may mắn trong tuần đầu bình chọn Ngân hàng điện tử yêu thích - My Ebank, nhiều độc giả đánh giá chương trình đã giúp khách hàng gắn bó hơn với dịch vụ của các nhà băng.
MHB Bà Rịa -Vũng Tàu đổi địa điểm phòng giao dịch Trung Tâm
Hoạt động nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả kinh doanh cũng như chất lượng dịch vụ của phòng giao dịch để phục vụ khách hàng ngày một tốt hơn.
VietinBank tuyển dụng cán bộ trụ sở chính
Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam có tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm trên 20% với mạng lưới hoạt động phân bố rộng khắp trên 63 tỉnh, thành phố trong cả nước và chi nhánh ở nước ngoài.